Unia brzeska

Sytuacja wyznaniowa w I Rzeczypospolitej 1573
Sytuacja wyznaniowa w I Rzeczypospolitej 1750

Unia brzeska - unia kościelna zawarta w roku 1596 między częścią biskupów prawosławnych Rzeczypospolitej Obojga Narodów a Kościołem katolickim na synodzie w Brześciu.

Miała na celu podporządkowanie Kościoła prawosławnego jurysdykcji papieskiej na terenach Rzeczpospolitej, przy zachowaniu przez Kościół prawosławny dotychczasowego obrządku. Za unią opowiedziała się większość hierarchii prawosławnej, w tym metropolita kijowski i halicki Michał Rahoza. Przeciwko Unii było dwóch biskupów prawosławnych, za Unią opowiedziało się sześciu biskupów.

Przyczyną zawarcia unii była chęć uniknięcia wpływu niedawno utworzonego patriarchatu moskiewskiego na prawosławną hierarchię Rzeczpospolitej Obojga Narodów, oraz chęć przeprowadzenia reform w łonie kościoła prawosławnego. Już od początku XIV wieku trwały starania ze strony Kościoła katolickiego o poddanie tego wyznania pod zwierzchnictwo Rzymu. Idea unii była propagowana przez przybyłych do Polski w XVI w. jezuitów. Pisał o tym m.in. jezuita Piotr Skarga w swoim dziele O jedności Kościoła Bożego (1577). W 1589 Moskwa stała się siedzibą patriarchatu, który zamierzał rozciągnąć swoją zwierzchność na biskupów prawosławnych Rzeczypospolitej. Unia kościelna miała stanowić zaporę dla tych aspiracji. [1] W celu ustalenia szczegółów dotyczących zawarcia unii, do Rzymu udali się prawosławny biskup łucki Cyryl Terlecki i prawosławny biskup włodzimierski Hipacy Pociej. Oni też w listopadzie 1595 r. podpisali w imieniu władyków kościoła prawosławnego 32 artykuły Umowy duchowieństwa łacińskiego i ruskiego.

W wyniku poparcia papieża Klemensa VIII, po długich negocjacjach, doszło do ogłoszenia i zatwierdzenia unii Kościołów na synodzie krajowym w Brześciu w 1596. Część wiernych prawosławnych na czele z ruskim kniaziem Konstantym Ostrogskim nie zaakceptowała warunków unii. W tym samym, 1596 r., został zwołany Sobór prawosławny, w skład którego weszli przeciwnicy unii na czele z biskupem przemyskim Michałem Kopysteńskim oraz biskupem lwowskim Gedeonem Bałabanem. Sobór ten potępił akt unii z Kościołem rzymskokatolickim i pozbawił hierarchów, którzy do niej przystąpili, święceń biskupich. Zaogniający się konflikt wkrótce pchnął przeciwników unii do przymierza z Księstwem Moskiewskim.

W wyniku unii powstał Kościół unicki. Unici zobowiązali się uznać dogmaty Kościoła katolickiego i zwierzchnictwo papieża, w zamian za to zachowali swój obrządek, kalendarz juliański i organizację kościelną.

W 1620 nastąpiło nielegalne odtworzenie przez Hioba Boreckiego struktur cerkwi prawosławnej na ziemiach Rzeczpospolitej, a 14 marca 1633 zalegalizowanie tego stanu.

W 1680 utworzono Colloquium Lubelskie, które zajęło się dostosowaniem liturgii i sztuki cerkiewnej do liturgii kościoła rzymskokatolickiego.

Z powodu braku własnych ksiąg cerkiewnych przez pierwsze dziesięciolecia po zawarciu Unii brzeskiej księża korzystali z ksiąg prawosławnych. Dopiero w 1682 metropolita kijowski Cyprian Żochowski zwrócił się do papieża Innocentego XI z prośbą o otwarcie greckokatolickiej drukarni. Uzyskał na to zgodę, i w 1683 otwarto drukarnię w Supraślu.

W 1635 dokonał się podział kościoła wschodniego na dwie legalne i równoprawne metropolie kijowskie: unicką i prawosławną (dyzunicką). Metropolia unicka dzieliła się na 7 diecezji, a dyzunicka na 6 diecezji. Taki stan trwał do końca XVII wieku.

Spis treści

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Bibliografia

  • red. S. Alexandrowicz, Czterechsetlecie zawarcia Unii Brzeskiej 1596-1996, wyd. TNwT 1998.
  • Bardach J., Leśnodorski B., Pietrzak M., Historia państwa i prawa polskiego, Warszawa 1976;
  • Dylągowa H., Dzieje unii brzeskiej (1596-1918), Warszawa-Olsztyn 1996;
  • Dylągowa H., Kościół unicki na ziemiach Rzeczypospolitej 1596-1918, w: "Przegląd Wschodni", t. II, z. 6, Warszawa 1992/1993;
  • red. J. S. Gajek MIC, Leonard Górka SVD, Unia brzeska z perspektywy czterech stuleci, Lublin 1998.
  • M. Hajduk, Unia Brzeska 1596,wyd.Bractwo prawosławne św. św. Cyryla i Metodego, Białystok 1995.
  • O. Halecki, Od Unii Florenckiej do Unii Brzeskiej t.1/2, wyd. Instytut Europy Środkowo-Wschodniej 2003.
  • P. Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów, Warszawa 1997.
  • F. Koneczny, Polska między Wschodem a Zachodem
  • B. Kumor, "Historia Kościoła" tom V, wydawnictwo KUL, Lublin 2004.
  • K. Likowski, Unia brzeska (1596), Warszawa 1907.
  • Likowski E., Historia unii Kościoła ruskiego z Kościołem rzymskim, Poznań 1875;
  • K. Lewicki, Książę Konstanty Ostrogski a unia brzeska 1596, Lwów 1933.
  • W. A. Serczyk, Na płonącej Ukrainie, Warszawa 1998-99.
  • J. Tazbir, Reformacja, kontrreformacja, tolerancja, Wrocław, 1996.
  • N. Zernov, Wschodnie chrześcijaństwo, wydanie polskie – Instytut Wydawniczy Pax 1967.

Bibliografia:

  • Unia brzeska. Geneza, dzieje i konsekwencje w kulturze narodów słowiańskich, pod red. R. Łużnego, F. Ziejki, A. Kępińskiego, Kraków 1994;
  • Unia brzeska 1596. Geneza i skutki, pod red. M. Woźniaka, Toruń 1996.

[edytuj] Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Stanisław Rosik, Przemysław Wiszniewski, Poczet polskich królów i książąt, s. 927.